Сатылым жыл бойы біркелкі болмайды. Желтоқсанда тапсырыс көп, ақпанда аз, наурызда қайта өседі. Бұл заңдылықты білген компания қойманы алдын ала толтырып, жарнаманы алдын ала жоспарлайды.
Бұл мақалада маусымдылықтың не екенін, қандай түрлері бар екенін және оны маркетингте қалай ескеру керегін қарастырамыз. Соңында маусымдық кампанияға арналған жеті қадам мен маусымнан тыс кезде сатылымды ұстап тұратын төрт тәсіл беріледі.
Сұраныстың маусымдылығы дегеніміз не
Маусымдылық – сұраныстың белгілі бір уақытта қайталанып өзгеруі. Ол жыл мезгіліне, айға, аптаға, тіпті күнге байланысты болады. Көбіне өзгеріс қайталанады, бірақ экономикалық, саяси немесе табиғи оқиға сұранысты күтпеген жерден де өзгертеді.
Маусымдылықты ескерген компания сұраныстың өсуі мен түсуін алдын ала жоспарлайды, шығынды азайтады және пайданы арттырады. Ескерілмесе, екі жағдай орын алады: сұраныс жоғары кезде тауар жетпейді, ал төмен кезде қоймада жатып қалады.
Қазақстандағы мысал
Informburo.kz Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша қызық мәлімет ұсынды: 2025 жылы қаңтар мен ақпанда бөлшек сауда айналымы 2,79 трлн теңге, бірінші тоқсанда 4,58 трлн теңге болды. Одан наурызға шамамен 1,79 трлн теңге келеді. Бұл алғашқы екі айдың орташа айлық көрсеткішінен шамамен 28% артық. Әрине бұл тек басылымның есебі, ресми көрсеткіш емес.
Рестораторлар клубы қауымдастығының өкілі мерекелік кезеңде қонақ саны әдеттегі жұмыс күндерімен салыстырғанда 1,5-2 есе артатынын, орташа чек 10-30% өсетінін айтады. Рамазан кезінде күндізгі айналым 30-50% төмендейді, ал ауызашардан кейін 1,5 есе артады. Бұл нарық қатысушысының бағасы, жүйелі зерттеу емес.
Маусымдылықтың қандай түрлері бар
Маусымдылық жыл мезгілімен ғана шектелмейді. Негізгі жеті түрін кестеге жинадық.
| Түрі | Мысал |
|---|---|
| Жыл мезгілі | Қыста жылы киім мен жылыту құралдары, жазда салқын сусын мен балмұздақ |
| Мерекелер | Жаңа жыл, 8 наурыз, Наурыз, Ораза айт қарсаңында гүл, косметика, діни сыйлықтар |
| Демалыс кезеңі | Мамыр мерекесінде гриль жабдығы мен көмір, жазда туристік қызметтер |
| Оқу жылы | 1 қыркүйек алдында мектеп формасы мен кеңсе тауарлары, көктем соңында бітіру кештері, фотосессия, диплом басып шығару |
| Акциялар | Жеңілдік кезеңінде сұраныс күрт артады |
| Ерекше оқиғалар | Олимпиада, әлем чемпионаты, киберспорт жарыстары кезінде спорттық киім, атрибутика, трансляция қызметтері |
| Трендтер | Танымал мультфильм кейіпкерлері бар ойыншықтар |
Кейбір компания сұранысты өзі қалыптастырады. Мысалы, бренд акция өткізіп, қолдан маусым жасай алады.
Маусымдылық маркетингке қалай әсер етеді
Жоғары сұраныс кезінде компаниялар жарнаманы күшейтеді. Ол үшін клиенттің мінез-құлқын бақылау керек. Үш өзгеріс жиі кездеседі:
- Сұраныс іздеу жүйесінде көрінеді. Клиент «сатып алу», «тапсырыс беру» сияқты сөздерді жиі жазады, яғни мәмілеге дайын. Осы кезде контексттік жарнама мен SEO нәтиже береді.
- Клиент таңдамалы болады. Бәсеке артқанда сатып алушы бағаны салыстырады және жеңілдік күтеді. Ерекше ұсыныс пен жеке жеңілдік жүйесі көмектеседі.
- Аудитория трендке еріп кетеді. Модаға сай өнімді ұсыну және өткен жылғы тауарға жеңілдік беру жұмыс істейді.
Маусымдық жарнама кампаниясын қалай іске қосу керек
Кампанияны жеті қадамда жинауға болады.
| № | Қадам | Не істеу керек |
|---|---|---|
| 1 | Мақсат қою | Мақсат әрдайым пайда емес: қойманы босату, бедел қалыптастыру немесе жаңа клиент тарту болуы мүмкін |
| 2 | Бюджетті бөлу | Өткен маусымның нәтижесіне сүйеніп, болжамды кіріске қарай бөліңіз |
| 3 | Аудиторияны зерттеу | Аудиторияны сегменттерге бөліп, әрқайсысына жеке жарнама сценарийін жазыңыз |
| 4 | Коммуникация жоспарын құру | Клиент жолының картасын (CJM) сызып, қай арнада не айтатыныңызды анықтаңыз |
| 5 | Арналарды таңдау | Таргет жарнама, контексттік жарнама, SEO, блогерлермен жұмыс, e-mail және сыртқы жарнама |
| 6 | Креатив пен ұсынысты дайындау | Жарнамада клиентке пайданы нақты көрсетіп, әрекетке шақырыңыз |
| 7 | Нәтижені талдау | Нәтижесі әлсіз кампанияны тоқтатып, қаражатты жақсы жұмыс істейтін бағытқа аударыңыз |
Маусымға қалай дайындалу керек
Маусым басталғанға дейін алты қадамды орындаңыз:
- Қойманы толтырыңыз.
- Сату стратегиясын жасаңыз.
- Платформа мен қызметкерлерді дайындаңыз.
- Маркетинг кампаниясын бастаңыз.
- Қызмет сапасын бақылаңыз.
- Клиентпен тұрақты байланыс жүргізіңіз.
Клиент базасын, мәмілелерді және хабарламаларды бір жерде жүргізу үшін CRM-жүйені, мысалы Битрикс24 CRM, қолдануға болады.
Маусымнан тыс кезде сатылымды қалай ұстап тұруға болады
- Жеңілдік беріңіз. Маусымнан тыс кезде клиент үнемдеуге тырысады.
- Ассортиментті кеңейтіңіз. Мысалы, қыстық киім бренді жазға арналған жеңіл трикотаж шығара алады.
- Жаңа нарыққа шығыңыз. Бір өңірге сатсаңыз, басқа өңірлерге жарнама беріңіз.
- Ұтыс ойынын өткізіңіз. Ол брендті еске салады және клиентті белсендендіреді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Маусымдылық белгілі уақытта қайталанады: Жаңа жыл сайын гүл мен сыйлыққа сұраныс артады. Тренд күтпеген жерден басталады және қашан аяқталатыны белгісіз. Практикада екеуі жиі қосылады. Мысалы, танымал мультфильм шыққанда ойыншыққа сұраныс артады, ал Жаңа жылға қарай одан да өседі.
Алдымен өткен жылдардағы сатылым деректерін ай бойынша салыстырыңыз. Қайталанатын өсу мен түсу кезеңдері маусымдылықты көрсетеді. Содан кейін Google Trends немесе Wordstat-та іздеу сұранысының өзгерісін тексеріңіз. Бір жылдың деректері аз, сондықтан кемінде екі-үш жылды салыстырған дұрыс. Күтпеген оқиғаны (дағдарыс, ауа райы) өз бетінше бағалаңыз.
Әсер етеді. Өнім маусымға байланысты болмаса да, клиенттің қаржысы мен уақыты мерекелер мен демалыс кезеңдеріне қарай өзгереді. Сондықтан өз бизнесіңіздің сатылым деректерін ай бойынша қарап, сұраныстың төмендеу мен өсу кезеңдерін анықтаңыз.
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект құралдары қолданылды. Мәтінді редактор тексеріп, өңдеді.
