Заңгердің жұмысында жылдамдық маңызды, бірақ дәлдік одан да маңызды. Әріптестерім құқықтық сұрақпен жүгінгенде, алдымен жағдайды түсініп, қолданыстағы заң нормаларын тауып, олардың дұрыс қолданылғанына көз жеткізуім керек. Кейде сұрақтың өзі толық болмайды: фактілер болжаммен араласады, қажетті құжаттар тіркелмейді, ал жауап шұғыл қажет.
Мұндайда жасанды интеллект көмектесетін сияқты көрінеді. Бірақ әмбебап чат-бот заңның ескірген редакциясына немесе мүлде жоқ бапқа сенімді түрде сілтеме жасауы мүмкін. Заңгер үшін мұндай қателіктің салдары ауыр болуы ықтимал. Өйткені басшы шартқа қол қойғанда немесе қызметкермен дауды шешкенде біздің қорытындымызға сүйенеді.
Сондықтан мен құқықтық сұрақтарды талдап, заң нормаларын ресми дереккөздерден тексеруге көмектесетін жеке ЖИ-жүйе жасауды шештім. Бір қызығы, мен бағдарламалауды білмеймін. Соған қарамастан, екі айдың ішінде Битрикс24 Вайбкод көмегімен алты AI-агенттен тұратын «AI Юристы KZ» жүйесін жасадым. Кодтың барлығын жасанды интеллект жазды.
Бұл мақалада неден бастағанымды, ЖИ-ге тапсырманы қалай қойғанымды, нәтижені қалай тексергенімді және қандай қателерге тап болғанымды айтып беремін. Менің тәжірибем өз жұмысын автоматтандырғысы келетін, бірақ бағдарламалау дағдысы жоқ мамандарға пайдалы болуы мүмкін.
Вайбкодинг деген не және ол заңгерге не үшін қажет?
Вайбкодинг — бағдарламаны қарапайым тілмен тапсырма беру арқылы жасау тәсілі. Адам қандай нәтиже алғысы келетінін түсіндіреді, ал жасанды интеллект кодты жазады. Бұл терминді 2025 жылдың ақпанында OpenAI компаниясының бірлескен құрылтайшысы Андрей Карпаты ұсынды. Сол жылдың қарашасында Collins сөздігі vibe coding тіркесін жылдың сөзі деп таңдады.
Вайбкодингтің ерекшелігі — бағдарлама жасау үшін міндетті түрде код жазуды білудің қажеті жоқ. Ең бастысы, қандай мәселені шешкіңіз келетінін және нәтижесінің қандай болуы керегін түсіну.
Бұрын өзіме қажетті цифрлық құрал жасау үшін техникалық тапсырма дайындап, оны бағдарламашыларға беріп, нәтижесін күтетін едім. Кейде тапсырманы түсіндіру барысында маңызды бөлшектер жоғалатын. Ал қазір AI-агентке не қажет екенін өзім түсіндіремін. Ол бағдарламаның құрылымын жобалап, кодын жазып, тексерулерді іске қосады. Мен нәтижені қарап, қажет болса түзету енгізуді сұраймын.
Бұл тәсіл әсіресе өз саласының ерекшелігін жақсы білетін мамандар үшін пайдалы. Мысалы, заңгер қандай құқықтық тәуекелдер барын, құжатта нені тексеру керегін және қандай дереккөзге сенуге болатынын біледі. Бірақ сол жұмысты жеңілдететін бағдарламаны өзі жаза алмауы мүмкін.
Вайбкодинг осы екі міндеттің арасындағы кедергіні азайтады.
Бір сағаттық сабақтан басталған жоба
Біздің компанияда қызметкерлердің вайбкодингті меңгеруіне жағдай жасалған. Бізге AI-агенттермен жұмыс істеу туралы бейнесабақтар, қажетті құралдарға қолжетімділік және сыртқы жаттықтырушымен сабақ ұсынылды. Жаттықтырушы бір сағаттың ішінде негізгі тәсілдерді түсіндіріп, әртүрлі мамандықтарға арналған промпттардың мысалдарын көрсетті. Промпт — жасанды интеллектке берілетін тапсырма немесе нұсқаулық.
Сол сабақта қатысушылар өз жұмысына қажетті алғашқы қосымшаларын жасап көрді. Мысалы, маркетинг бөлімінің басшысы маркетинг пен PR көрсеткіштерін бақылауға арналған панель жасады.
Мен де осы тәжірибеден кейін заң бөлімінің күнделікті жұмысын жеңілдететін құрал құрастыруға болатынын түсіндім. Жүйені Битрикс24 Вайбкодта жасадым. Бұл — жасанды интеллект көмегімен қосымшалар жасауға арналған Битрикс24 құралы. Компаниямызда оған қолжетімділік бұрыннан болғандықтан, серверлерді немесе әзірлеу ортасын бастапқыда бөлек баптаудың қажеті болмады. Бірден өзім шешкім келген тапсырмаға кірістім.
Әрине, вайбкодинг үшін басқа құралдарды да қолдануға болады. Мысалы, Anthropic компаниясының Claude Code немесе OpenAI Codex. Қайсысын таңдау командаңыздың қандай құралдарды пайдаланатынына және жазылымға қанша қаражат бөлуге дайын екеніне байланысты.
Алты AI-агенттен тұратын заң бөлімін қалай жасадым?
Мен жасаған жүйе «AI Юристы KZ» деп аталады. Оны шағын виртуалды заң бөлімі ретінде елестетуге болады. Пайдаланушы құқықтық сұрақ қояды, ал жүйе оны талдап, тиісті AI-агентке бағыттайды.
Жүйеде алты агент бар. Әрқайсысының міндеті бөлек.
- Диспетчер: Сұранысты талдап, тиісті агентке бағыттайды.
- Заңгер: Жалпы құқықтық сұрақтарды қарастырады.
- Еңбек құқығы сарапшысы: Еңбек заңнамасына қатысты мәселелермен жұмыс істейді.
- Зерттеуші: Заң нормаларын ресми дереккөздерден іздеп, тексереді
- Шарттар агенті: Шарттарға қатысты сұрақтарды талдайды.
- Бақылаушы: Дайын жауапты пайдаланушыға жіберер алдында тексереді.
Мысалы, әріптесім еңбек шартына қатысты сұрақ қойды делік. Алдымен диспетчер сұрақтың мазмұнын анықтап, оны еңбек құқығы сарапшысына бағыттайды. Сарапшы мәселені талдайды. Одан кейін зерттеуші тиісті құқықтық нормаларды ресми дереккөздерден тексереді. Соңында бақылаушы дайын жауапты қарайды.
Жүйені құрастырғанда мен үшін ең маңызды қағидалардың бірі — фактілерді, заң нормаларын, түсіндірмелерді және болжамдарды бір-бірінен ажырату болды. Өйткені құқықтық жауапта қандай тұжырым заңмен расталғанын, ал қайсысы талдау нәтижесінде жасалған қорытынды екенін түсіну маңызды.
Егер жүйе қажетті норманы ресми дереккөзден растай алмаса, оны жасырмай, ашық көрсетуі керек. Мен үшін жоқ бапқа сенімді түрде сілтеме жасағаннан гөрі, «норма расталмады» деген жауап әлдеқайда дұрыс. Жүйені әріптестерім күнделікті пайдаланатын корпоративтік чатқа бот арқылы қостым. Енді олар құқықтық сұрақты сол жерде қойып, жауапты да сол жерден ала алады.
Меніңше, цифрлық құралды қолдану қаншалықты оңай болса, қызметкерлердің оны күнделікті жұмысына енгізуі де соншалықты жеңіл болады.
Бағдарламалауды білмесеңіз, ЖИ-ге тапсырманы қалай беру керек?
Вайбкодингпен жұмыс істегенде мен бір нәрсені түсіндім: бағдарламалау тілін білу міндетті болмаса да, тапсырманы нақты қою өте маңызды.
Бұл жағынан заңгердің жұмысы мен вайбкодингтің ұқсастығы бар. Шарт дайындағанда әр талапты мүмкіндігінше анық жазуға тырысамыз. Өйткені екіұшты тұжырым кейін түсінбеушілікке немесе дауға себеп болуы мүмкін.
AI-агентке тапсырма бергенде де солай. Мен әдетте алты сұраққа жауап беремін.
Жүйені кім пайдаланады?
Құрал кімге арналғанын және пайдаланушы қандай жағдайда оған жүгінетінін түсіндіремін.
Пайдаланушы қандай ақпарат енгізеді?
Мысалы, сұрақ мәтінін, құжатты немесе басқа қажетті мәліметтерді.
Жүйе ақпаратты қайдан алады?
Қандай дереккөздерді қолдануға болатынын және қайсысына сену керегін көрсетемін.
Ақпарат қалай өңделуі керек?
Жүйенің қандай ережелерді сақтауы және қандай кезеңдерден өтуі қажет екенін сипаттаймын.
Нәтиже қандай болуы керек?
Пайдаланушы қандай жауап алуы тиіс, оның құрылымы мен мазмұны қандай болуы керегін анықтаймын.
Бірдеңе дұрыс болмаса, жүйе не істеуі керек?
Мен үшін ең маңызды сұрақтардың бірі — осы.
Жасанды интеллект кейде ақпарат жеткіліксіз болса да, тапсырманы орындауға тырысады. Соның салдарынан шындыққа сәйкес келмейтін жауап құрастыруы мүмкін. Сондықтан агенттің қандай жағдайда тоқтауы, қашан қосымша ақпарат сұрауы немесе мәселені адамға беруі керегін алдын ала көрсету қажет.
Бұл тек заң саласына қатысты емес. Кез келген автоматтандырылған процесте қате туындаған кездегі әрекет нақты белгіленуі керек.
86 тест: жүйенің жұмысын қалай тексердім?
Жүйені жасап шығу — жұмыстың бір бөлігі ғана. Оның дұрыс жұмыс істейтінін тексеру де маңызды. Менің жобамда 86 автоматтандырылған тест бар. Олардың барлығы сәтті өтеді.
Бұл тесттер жүйенің сұраныстарды қалай бөлетінін, агенттердің бір-біріне тапсырманы қалай беретінін, құжаттарды қалай өңдейтінін және қате туындағанда қалай әрекет ететінін тексереді. Тесттердің өзін де жасанды интеллект жазды. Мен нені тексеру қажет екенін түсіндірдім, ал агент сол талаптарды кодқа айналдырды.
Заңгер ретінде мұны шарт талаптарының орындалуын тексерумен салыстырамын. Құжатта белгілі бір міндет жазылғанымен, оның іс жүзінде қалай орындалатынын бөлек бақылау қажет. Бағдарламада да солай. Әр өзгерістен кейін жүйенің бұрынғы функциялары дұрыс жұмыс істеп тұрғанына көз жеткізу керек.
Қандай қателерге тап болдым?
Екі ай ішінде бәрі бірден дұрыс жұмыс істей қойған жоқ. Әртүрлі техникалық қиындықтар кездесті. Соның ішінде үш мәселе есімде ерекше қалды.
Бірінші қате: тесттер тұрақсыз жұмыс істеді
Кейде бір тест сәтті өтеді, ал келесі жолы кодты өзгертпесем де қате көрсетеді. Бастапқыда себебін түсіну қиын болды.
Кейін AI-агенттің көмегімен бірнеше тест бір уақытта іске қосылып, ортақ деректермен жұмыс істегенде бір-біріне кедергі келтіретінін анықтадым. Тексерулерді бір-бірінен ажыратқаннан кейін мәселе шешілді.
Екінші қате: нақты нейрожелі тесттегі модельден басқаша жұмыс істеді
Бұл мен үшін ең пайдалы тәжірибелердің бірі болды. Тестілеу кезінде жүйе алдын ала белгіленген үлгі бойынша жұмыс істейтін модельді пайдаланды. Барлығы дұрыс көрінді.
Бірақ нақты нейрожеліні қосқанда оның жауаптары кейде күткен құрылымнан ауытқып отырды. Артық қызметтік белгілер пайда болды немесе қажетті құралдар дұрыс шақырылмады.
Сондықтан жүйені модельдің нақты жұмыс ерекшеліктеріне бейімдеуге тура келді. Осыдан бір маңызды қорытынды жасадым: тест кезінде бәрі дұрыс болғанымен, нақты жағдайда жүйені бөлек тексеру қажет.
Үшінші қате: жүйені серверде іске қосу
Ең көп уақыт алған кезеңдердің бірі осы болды. Сервер параметрлері, платформаның шлюзі және авторизацияға қатысты мәселелер кездесті.
Оларды бірнеше кезеңмен шешуге тура келді. Бірақ осы қиындықтар арқылы жүйенің қалай құрылғанын және оның бөліктері бір-бірімен қалай байланысатынын жақсырақ түсіне бастадым.
Вайбкодингті неден бастау керек? Өз тәжірибемнен төрт кеңес
Егер сіз де өз жұмысыңызға арналған ЖИ-құрал жасағыңыз келсе, бірден күрделі жүйе құрастырудың қажеті жоқ. Мен төрт нәрсеге назар аударуды ұсынар едім.
Біріншіден, бір тапсырмадан бастаңыз.
Күн сайын немесе апта сайын қайталанатын, көп уақыт алатын бір жұмысты таңдаңыз. Мысалы, стандартты сұрауларды бастапқы талдау, құжат үлгілерін дайындау немесе есепке қажетті ақпаратты жинау.
Бірден алты агенттен тұратын жүйе жасаудың қажеті жоқ. Алдымен бір көмекшінің қалай жұмыс істейтінін көріңіз.
Екіншіден, тапсырманы техникалық тапсырма сияқты жазыңыз.
Кіріс деректерді, қажетті нәтижені, жұмыс ережелерін, шектеулерді және қате туындаған кездегі әрекетті сипаттаңыз. Тапсырма неғұрлым нақты болса, кейін оны қайта түзету қажеттілігі соғұрлым азаяды.
Үшіншіден, тексеруді жүйенің өзіне енгізіңіз.
Қандай дереккөздерге сүйену керегін көрсетіңіз. Қажет болса, жауапты тексеретін бөлек агент құрыңыз. Автоматтандырылған тесттер дайындауды сұраңыз.
Қазақстан заңнамасымен жұмыс істегенде ресми құқықтық дереккөздерге сүйену ерекше маңызды. Олардың бірі — Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкі.
Төртіншіден, қателерге дайын болыңыз.
Жүйе алғашқы әрекеттен мінсіз жұмыс істемеуі мүмкін. Мен де әртүрлі қиындыққа тап болдым. Бірақ оларды шешу барысында құралдың жұмысын тереңірек түсіндім.
Сондықтан қатені тек сәтсіздік емес, жүйені жақсартуға көмектесетін тәжірибе ретінде қарастырған дұрыс.
Вайбкодинг неге тек IT-мамандарға арналған құрал емес?
Осы жобадан кейін вайбкодингтің ең маңызды артықшылығы туралы ойым өзгерді.
Бастапқыда мен оны бағдарламалауды жеңілдететін технология ретінде қабылдадым. Ал іс жүзінде ол маманға өз жұмысындағы мәселені шешуге арналған құралды өзі жасауға мүмкіндік береді.
Мұның бірнеше артықшылығы бар.
Біріншіден, құралды өз жұмысын жақсы білетін адам жасайды.
Заңгер құқықтық тәуекелдерді, бухгалтер есеп жүргізудің ерекшеліктерін, HR-маман қызметкерлермен жұмыс істеу тәртібін жақсы түсінеді. Сондықтан әр маман өзіне қандай құрал қажет екенін нақты сипаттай алады.
Екіншіден, тапсырманы дұрыс қою дағдысы дамиды.
ЖИ-мен жұмыс істеген сайын мақсатты, қажетті деректерді, шектеулерді және күтілетін нәтижені нақты тұжырымдауды үйренесіз. Бұл дағды тек бағдарламамен жұмыс істегенде емес, әріптестерге тапсырма бергенде немесе мердігермен жұмыс істегенде де пайдалы.
Үшіншіден, жасанды интеллекттің шектеулерін жақсырақ түсінесіз.
Өз жүйеңізді жасағанда ЖИ-дің қай жерде қателесуі мүмкін екенін көресіз. Соның нәтижесінде оның жауаптарын мұқият тексеруге дағдыланасыз.
Төртіншіден, жаңа идеяларды сынау жеңілдейді.
Бұрын қарапайым идеяны тексерудің өзі бағдарламашылардың уақытын және бөлек ресурстарды қажет етуі мүмкін еді.
Ал вайбкодинг көмегімен алғашқы нұсқаны жасап, оның қаншалықты пайдалы екенін байқап көруге болады. Егер нәтиже ойдағыдай болмаса, тапсырманы өзгертіп, қайта сынайсыз.
Ең маңыздысы — код жазу емес, тапсырманы түсіну
Екі ай бұрын мен бағдарламалауды білмейтін заңгер едім. Қазір алты AI-агенттен тұратын жүйем бар. Оның кодын жасанды интеллект жазды, ал қандай міндеттерді орындауы керегін, қандай дереккөздерге сүйенетінін және нәтижені қалай тексеру қажеттігін мен анықтадым.
Бұл тәжірибе маған бір нәрсені көрсетті: өз жұмысыңызды жақсы білсеңіз, оны жеңілдететін құрал жасау үшін міндетті түрде бағдарламашы болу қажет емес.
Әрине, жасанды интеллект қателесуі мүмкін. Сондықтан оның нәтижесін тексеру, шектеулерін түсіну және маңызды шешімдер үшін жауапкершілікті адамда қалдыру қажет.
Бірақ осы талаптарды ескерсек, вайбкодинг күнделікті жұмысты өзгертудің қолжетімді тәсілдерінің біріне айнала алады.
Заңгер AI-агенттер командасын жасай алса, бухгалтер, HR-маман немесе сату менеджері де өз саласына қажетті құралды жасап көре алады.
Ең бастысы — бірден күрделі жүйе құруға тырыспай, өз жұмысыңыздағы нақты бір мәселені шешуден бастау.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жоқ. Кодты AI-агент жазады. Ал сіз қандай нәтиже алғыңыз келетінін түсіндіріп, оның дұрыс жұмыс істейтінін тексересіз. Мен де осы жобаға дейін бағдарламалау тәжірибесіне ие болған жоқпын.
Мен Битрикс24 Вайбкодты қолдандым. Басқа нұсқалардың ішінде Claude Code және OpenAI Codex бар. Құралды таңдағанда компанияңыздың қазіргі жұмыс ортасын және жазылым құнын ескерген дұрыс.
ЖИ жауабын міндетті түрде тексеру қажет. Менің жүйемде ресми дереккөздерден нормаларды іздейтін зерттеуші және дайын жауапты тексеретін бақылаушы агент бар. Маңызды құқықтық шешім үшін жауапкершілік бәрібір заңгерде қалады.
Жиі қайталанатын, түсінікті және нәтижесін тексеруге болатын бір тапсырмадан бастаңыз. Алдымен шағын көмекші жасап, оның жұмысын сынап көріңіз. Содан кейін ғана жүйені кеңейтуге болады.
Материалды дайындау кезінде жасанды интеллект құралдары қолданылды. Мәтінді редактор тексеріп, өңдеді.